Vintage

Bankowy tytuł egzekucyjny jest to dokument prawny sporządzany przez bank na podstawie ksiąg banku lub innych dokumentów związanych z dokonywaniem czynności bankowych, które z mocy ustawy mają moc prawną dokumentów urzędowych (art. 95 ust. 1 i art. 96 ust. 1 pr.bank.). Bankowy tytuł egzekucyjny uregulowany jest w art. 96-98 pr.bank.

Na podstawie bankowego tytułu egzekucyjnego, zaopatrzonego w ramach postępowania klauzulowego w sądową klauzulę wykonalności, bank może dochodzić zaspokojenia swoich roszczeń na drodze egzekucji sądowej według przepisów Kodeksu postępowania cywilnego . W konsekwencji, dochodząc zaspokojenia swoich roszczeń w tym trybie, bank pomija etap sądowego postępowania rozpoznawczego. Nie jest to jednak przywilej niczym nieograniczony, bank może w tym trybie dochodzić jedynie roszczeń wynikających bezpośrednio z czynności bankowych lub ich zabezpieczenia (art. 97 ust. 1 pr.bank.).

Zaznaczyć należy, iż bankowy tytuł egzekucyjny musi spełniać określone przepisami prawa wymogi o charakterze materialnym i formalnym, które są przedmiotem badania sądu w ramach postępowania o nadanie tytułowi klauzuli wykonalności.


Wierzyciel

Zgodnie z art. 96 ust. 1 pr.bank, przywilej wystawiania bankowych tytułów egzekucyjnych przysługuje jedynie bankom. Podmiotami uprawnionymi do wystawiania bankowych tytułów egzekucyjnych są:
1) banki krajowe, w rozumieniu art. 2 pr.bank., czyli banki państwowe, banki spółdzielcze oraz banki w formie spółek akcyjnych;
2) hipoteczne banki krajowe, ponieważ do zasad ich działania stosuje się odpowiednio przepisy Prawa bankowego;
3) oddziały banków zagranicznych, działających na terenie Rzeczypospolitej Polskiej, albowiem na podstawie art. 41 pr.bank. stosuje się do nich przepisy prawa polskiego, a więc także przepisy Prawa bankowego;
4) instytucje kredytowe , mające swoją siedzibę za granicą Rzeczypospolitej Polskiej na terytorium jednego z państw członkowskich Unii Europejskiej, w ramach działalności transgranicznej (art. 48k ust. 1 w zw. z art. 48i pr.bank.);
5) oddziały instytucji kredytowych, o których mowa powyżej (art. 48k ust. 2 w zw. z art. 48i pr.bank.).

Ponadto, w zakresie wierzytelności wynikających z umowy o kredyt refinansowy NBP uprawniony jest do wystawiania bankowych tytułów egzekucyjnych przeciwko bankom-kredytobiorcom.

Z przywileju egzekucyjnego nie mogą korzystać przedstawicielstwa banków zagranicznych i instytucji kredytowych. Zakres ich działania może bowiem obejmować wyłącznie prowadzenie działalności w zakresie reklamy i promocji banku zagranicznego lub instytucji kredytowej w zakresie ustalonym w zezwoleniu (art. 42 ust. 4 pr.bank.), a więc nie mogą one wykonywać czynności bankowych.

Ponadto, omawiane uprawnienie nie przysługuje także spółdzielczym kasom oszczędnościowo-kredytowym, ponieważ działają one na zasadach spółdzielni i nie zostały wyposażone w status banków.


Dłużnik

Bankowy tytuł egzekucyjny, zgodnie z art. 97 ust. 1 pr.bank., może być wystawiony przeciwko dłużnikowi, który bezpośrednio z bankiem dokonywał czynności bankowej albo jest dłużnikiem banku z tytułu zabezpieczenia wierzytelności banku wynikającej z czynności bankowej, a jego zobowiązanie wynika bezpośrednio z tej czynności bankowej lub jej zabezpieczenia. Z regulacji art. 97 ust. 1 pr.bank. wynika, iż bankowy tytuł egzekucyjny może być wystawiony, co do zasady, jedynie przeciwko bezpośredniemu dłużnikowi banku z tytułu czynności bankowej lub z tytułu zabezpieczenia wierzytelności banku wynikającej z czynności bankowej. Wyjątek od tej zasady stanowi art. 98 pr.bank., jednakże zakres tego wyjątku jest w doktrynie przedmiotem licznych kontrowersji.


Czynności bankowe będące źródłem roszczeń banku

Bankowy tytuł egzekucyjny może być sporządzony przez bank na podstawie ksiąg banku lub innych dokumentów związanych z dokonywaniem czynności bankowych (art. 96 ust. 1 pr.bank.). Bank zobowiązany jest w bankowym tytule egzekucyjnym oznaczyć czynność bankową, z której wynikają dochodzone względem dłużnika roszczenia (art. 96 ust. 2 pr.bank.).

Katalog czynności bankowych określony został w art. 5 ust. 1 i 2 pr.bank. W ust. 1 komentowanego przepisu wymienione są czynności bankowe, które mogą być wykonywane wyłącznie przez banki (art. 5 ust. 4 pr.bank.). Do czynności tych zalicza się:
- przyjmowanie wkładów pieniężnych płatnych na żądanie lub z nadejściem oznaczonego terminu oraz prowadzenie rachunków tych wkładów;
- prowadzenie innych rachunków bankowych;
- udzielanie kredytów;
- udzielanie i potwierdzanie gwarancji bankowych oraz otwieranie i potwierdzanie akredytyw;
- emitowanie bankowych papierów wartościowych;
- przeprowadzanie bankowych rozliczeń pieniężnych;
- wydawanie instrumentu pieniądza elektronicznego;
- wykonywanie innych czynności przewidzianych wyłącznie dla banku w odrębnych ustawach, w szczególności czynności banku hipotecznego, określone w ustawie z dnia 29.08.1997 r. o listach zastawnych i bankach hipotecznych.

W art. 5 ust. 2 pr.bank., określone zaś zostały czynności, które mogą być wykonywane także przez inne podmioty, jednakże status czynności bankowych uzyskują one tylko i wyłącznie wówczas, gdy są wykonywane przez banki. Do czynności tych zalicza się:
- udzielanie pożyczek pieniężnych;
- operacje czekowe i wekslowe oraz operacje, których przedmiotem są warranty;
- wydawanie kart płatniczych oraz wykonywanie operacji przy ich użyciu;
- terminowe operacje finansowe;
- nabywanie i zbywanie wierzytelności pieniężnych;
- przechowywanie przedmiotów i papierów wartościowych oraz udostępnianie skrytek sejfowych;
- prowadzenie skupu i sprzedaży wartości dewizowych;
- udzielanie i potwierdzanie poręczeń;
- wykonywanie czynności zleconych, związanych z emisją papierów wartościowych; - pośrednictwo w dokonywaniu przekazów pieniężnych oraz rozliczeń w obrocie dewizowym.

Podkreślić należy, iż banki nie mogą wystawiać bankowych tytułów egzekucyjnych co do roszczeń wynikających z innych czynności, aniżeli z czynności bankowych. W szczególności, banki nie mogą dochodzić na podstawie b.t.e. należności wynikających z umów najmu, dzierżawy czy sprzedaży, a także z czynów niedozwolonych lub z bezpodstawnego wzbogacenia klienta banku, chociażby należności te powstały w związku z dokonaniem czynności bankowej (np. kwota wpłacona na rachunek bankowy klienta wskutek błędu systemu informatycznego banku).


Zabezpieczenie wierzytelności wynikającej z czynności bankowej będące źródłem roszczeń banku

Banki uprawnione są do wystawiania bankowych tytułów egzekucyjnych także przeciwko osobom, które są dłużnikiem banku z tytułu zabezpieczenia wierzytelności banku wynikającej z czynności bankowej. Jednakże uprawnienie to nie obejmuje wszystkich roszczeń banku z tego tytułu, a jedynie te roszczenia, które wynikają bezpośrednio z zabezpieczenia czynności bankowej (art. 97 ust. 1 pr.bank.). Uprawnienie to przyznane zostało bankom na mocy ustawy z dnia 9 kwietnia 1999 r. o zmianie ustawy o Bankowym Funduszu Gwarancyjnym oraz niektórych innych ustaw , która to ustawa znowelizowała przepis art. 97 ust. 1 pr.bank. Przed nowelizacją, bank mógł obejmować bankowym tytułem egzekucyjnym jedynie roszczenia wynikające bezpośrednio z czynności bankowej.

Wydaje się, iż zamysłem ustawodawcy było wyposażenie banków w uprawnienie do wystawiania bankowych tytułów egzekucyjnych nie tylko względem poręczycieli osobistych, ale także poręczycieli rzeczowych. Wskazuje na to wykładnia gramatyczna przepisu art. 97 ust. 1, w którym mowa jest o „dłużniku banku z tytułu zabezpieczenia wierzytelności banku”, bez rozróżnienia rodzaju tego zabezpieczenia. W konsekwencji, uznać należy, iż bank może wystawić bankowy tytuł egzekucyjny tak przeciwko osobie, która ustanawia osobiste zabezpieczenie wierzytelności banku wynikającej z czynności bankowej (np. poręczenie i gwarancja, poręczenie wekslowe, akredytywa zabezpieczająca), jak i zabezpieczenie rzeczowe (np. zastaw cywilny, zastaw rejestrowy, hipoteka). Ponadto, w świetle art. 97 ust. 2 zd. 2 pr.bank., podnieść należy, iż bank może wystawić b.t.e. także przeciwko osobie, która dokonała przewłaszczenia ruchomości bądź nieruchomości na rzecz banku w celu zabezpieczenia roszczenia (tzw. przewłaszczenie na zabezpieczenie).

Zgodnie z art. 93 ust. 1 pr.bank., w celu zabezpieczenia wierzytelności, które wynikają z czynności bankowych, bank może żądać zabezpieczenia przewidzianego w Kodeksie cywilnym i prawie wekslowym oraz zwyczajami przyjętymi w obrocie krajowym i zagranicznym.


Oświadczenie dłużnika o poddaniu się egzekucji

Bank może wystawić bankowy tytuł egzekucyjny, a następnie wystąpić z wnioskiem o nadanie temu tytułowi na swoją rzecz klauzuli wykonalności jedynie przeciwko dłużnikowi, który złożył pisemne oświadczenie o poddaniu się egzekucji w tym trybie (art. 97 ust. 1 pr.bank.).

Oświadczenie to może mieć formę klauzuli umownej, stanowiącej część umowy będącej podstawą roszczeń banku (tzw. umowna klauzula egzekucyjna) lub formę odrębnego dokumentu. Oświadczenie powinno zostać opatrzone własnoręcznym podpisem dłużnika albo jego przedstawiciela ustawowego lub pełnomocnika. Zaznaczyć należy, iż niedochowanie formy pisemnej oświadczenia o poddaniu się egzekucji, w rezultacie spowoduje oddalenie przez sąd wniosku o nadanie bankowemu tytułowi egzekucyjnemu klauzuli wykonalności.

Oświadczenie dłużnika o poddaniu się egzekucji powinno określać kwotę zadłużenia, do której bank może wystawić bankowy tytuł egzekucyjny oraz termin, do którego bank może wystąpić o nadanie temu tytułowi klauzuli wykonalności (art. 97 ust. 2 zd. 1 pr.bank.). Ponadto, choć nie wynika to z literalnego brzmienia art. 97 ust. 2 pr.bank., wydaje się, iż oświadczenie dłużnika powinno także wskazywać czynność bankową, której to oświadczenie dotyczy lub wskazywać jej zabezpieczenie. Dłużnik w oświadczeniu może się również poddać egzekucji wydania rzeczy, w przypadku gdy ustanowiono zastaw rejestrowy lub dokonano przeniesienia własności w celu zabezpieczenia roszczenia (art. 97 ust. 2 zd. 2 pr.bank.).

W doktrynie i judykaturze powszechnie przyjmuje się, iż oświadczenie dłużnika o poddaniu się egzekucji ma charakter gwarancyjny względem dłużnika, albowiem bank może na podstawie bankowego tytułu egzekucyjnego dochodzić należnego mu roszczenia jedynie w oznaczonej w oświadczeniu wysokości i terminie. Ponadto, gwarancyjny charakter wynika także z oznaczenia w treści oświadczenia czynności bankowej bądź jej zabezpieczenia, których to oświadczenie dotyczy. Stanowi to dla dłużnika gwarancję, iż złożone przez niego oświadczenie nie zostanie wykorzystane w celu nadania klauzuli wykonalności b.t.e. obejmującemu inne roszczenie, niż to w związku z którym oświadczenie było przez dłużnika złożone. Wydaje się to szczególnie istotne w sytuacji, gdy klienci banku korzystają z całej gamy usług bankowych bądź zabezpieczają więcej niż jedną wierzytelność banku i, co z tym się wiąże, mogą stać się dłużnikiem banku z więcej niż jednego tytułu.

Powszechnie uznaje się, iż niedopuszczalne jest przyjmowanie przez bank od dłużnika oświadczeń in blanco o poddaniu się egzekucji, a więc takich oświadczeń, które w dniu ich składania nie byłyby zindywidualizowane według omówionych powyżej reguł.


Przedawnienie roszczeń banku

W świetle art. 118 k.c., uznać należy, iż roszczenia banku, jako roszczenia związane z prowadzeniem przez wierzyciela działalności gospodarczej, przedawniają się, co do zasady , z upływem trzech lat, także wobec dłużnika niebędącego przedsiębiorcą . Zaznaczyć należy, iż termin ten nie może zostać przedłużony, ani także skrócony przez czynność prawną, tak więc wszelkie postanowienia o tej treści zawarte pomiędzy bankiem a klientem banku lub poręczycielem są nieważne (art. 119 k.c.). Bieg powyższego terminu przedawnienia rozpoczyna się od dnia, w którym roszczenie stało się wymagalne. Jeżeli wymagalność roszczenia zależy od podjęcia określonej czynności przez bank (np. postawienia wierzytelności wynikającej z umowy kredytu w stan wymagalności), bieg terminu rozpoczyna się od dnia, w którym roszczenie stałoby się wymagalne, gdyby uprawniony podjął czynność w najwcześniejszym możliwym terminie (art. 120 § 1 k.c.).


Wymagania formalne treści bankowego tytułu egzekucyjnego

Zgodnie z art. 96 ust. 2 pr.bank., w bankowym tytule egzekucyjnym należy oznaczyć:
- bank, który wystawił b.t.e. i na rzecz którego egzekucja ma być prowadzona;
- dłużnika zobowiązanego do zapłaty;
- wysokość zobowiązań dłużnika wraz z odsetkami i terminami płatności;
- datę wystawienia bankowego tytułu egzekucyjnego;
- czynność bankową, z której wynikają dochodzone roszczenia;
- wzmiankę o wymagalności dochodzonego roszczenia.

Ponadto, bankowy tytuł egzekucyjny należy opatrzyć pieczęcią banku wystawiającego tytuł oraz podpisami osób uprawnionych do działania w imieniu banku.

Dokument, zawierający wskazane powyżej elementy formalne, nabiera walorów tytułu egzekucyjnego w rozumieniu art. 777 § 1 pkt 3 k.p.c. Zgodność wystawionego przez bank bankowego tytułu egzekucyjnego z wymogami formalnymi, określonymi w art. 96 ust. 2 pr.bank., jest przedmiotem badania sądu w postępowaniu o nadanie klauzuli wykonalności.

Zgodnie z art. 97 ust. 1 pr.bank., bankowy tytuł egzekucyjny może być wystawiony także przeciwko osobie, która dokonała zabezpieczenia wierzytelności banku wynikającej z czynności bankowej, gdy roszczenie banku objęte tytułem wynika z zabezpieczenia tej czynności bankowej. Uprawnienie to przyznane zostało bankom na mocy ustawy z dnia 9 kwietnia 1999 r. o zmianie ustawy o Bankowym Funduszu Gwarancyjnym oraz niektórych innych ustaw, która to ustawa dokonała w tym względzie nowelizacji art. 97 ust. 1 pr.bank. Wskazać jednakże należy, iż art. 96 ust. 2 pr.bank, który konstytuuje wymagania formalne treści bankowego tytułu egzekucyjnego, nie uwzględnia ww. zmiany, a ustawodawca do dnia dzisiejszego nie dokonał jego nowelizacji przez przyznanie bankom expressis verbis uprawnienia do umieszczenia w treści b.t.e. wzmianki o zabezpieczeniu należności banku wynikającej z czynności bankowej.


Postępowanie klauzulowe

Postępowanie klauzulowe, zwane także postępowaniem o nadanie klauzuli wykonalności, jest to postępowanie sądowe , w ramach którego sąd lub referendarz sądowy poddaje kontroli przedstawiony przez wierzyciela tytuł egzekucyjny pod względem jego zgodności z określonymi ustawowo wymogami formalnymi oraz jego zdatności do przymusowego urzeczywistnienia w drodze egzekucji. Następnie, w rezultacie pozytywnej oceny, nadawana jest tytułowi egzekucyjnemu klauzula wykonalności na rzecz i przeciwko podmiotom wskazanym przez wierzyciela we wniosku. W przypadku, gdy sąd stwierdzi, iż tytuł egzekucyjny nie spełnia stosownych wymogów lub przedłożone dokumenty nie wykazują uprawnienia do żądania nadania klauzuli wykonalności na rzecz lub przeciwko podmiotom wskazanym we wniosku, odmawia nadania przedłożonemu tytułowi egzekucyjnemu klauzuli wykonalności. Uzyskanie stosownej klauzuli umożliwia następnie wierzycielowi wystąpienie przeciwko dłużnikowi na drogę egzekucji sądowej, w celu realizacji roszczeń stwierdzonych tym tytułem w zakresie wskazanym w klauzuli wykonalności.

Postępowanie o nadanie klauzuli wykonalności uregulowane jest w art. 776-795 k.p.c. oraz w § 180-188 Regulaminu urzędowania sadów powszechnych.


Klauzula wykonalności

Sąd lub referendarz sądowy, nadając klauzulę wykonalności przedłożonemu przez wierzyciela tytułowi egzekucyjnemu, stwierdza, iż dokument ten ma wszelkie przewidziane przepisami prawa cechy tytułu egzekucyjnego i jest zdatny do przymusowego urzeczywistnienia w drodze egzekucji, a tym samym tytuł może stanowić podstawę dla wszczęcia przeciwko dłużnikowi postępowania egzekucyjnego i zaspokojenia w tym trybie roszczeń wierzyciela.

Klauzula wykonalności, zgodnie z art. 783 § 1 k.p.c., jest aktem sądowym, w ramach którego sąd lub referendarz sądowy stwierdza, iż tytuł egzekucyjny uprawnia wierzyciela do prowadzenia egzekucji, a w razie potrzeby oznacza także jej zakres. Brzmienie klauzuli wykonalności określone zostało, na podstawie delegacji ustawowej (art. 783 § 2 k.p.c.), przez Ministra Sprawiedliwości w drodze rozporządzenia z dnia 21.01.2005 r. w sprawie określenia brzmienia klauzuli wykonalności.


Tytuł wykonawczy

Tytuł wykonawczy, najprościej rzecz ujmując, jest to tytuł egzekucyjny zaopatrzony w klauzulę wykonalności. Zgodnie z generalną zasadą, wyrażoną w art. 776 k.p.c., tytuł wykonawczy jest podstawą egzekucji. Innymi słowy, to na podstawie tytułu wykonawczego organy egzekucyjne wszczynają przeciwko dłużnikowi postępowanie egzekucyjne zmierzające do zaspokojenia roszczeń wierzyciela w drodze przymusu państwowego.

Autor: Karol Czepukojć
Data: 11.07.2008 r.